2007 AFİFE JALE TİYATRO ÖDÜLLERİ

Afife Jale Kimdir ?
Afife, orta halli bir ailenin kızı olarak 1902 yılında İstanbul'un Kadıköy semtinde dünyaya geldi. 10 Kasım 1918 günü Darülbedayi'ye talebe olarak kabul olunan Beyza, Refika, Behire ve Memduha adlı beş kızdan biriydi. Afife ve Refika hariç öteki kızlar daha fazla dayanamamış ve "nasılsa sahneye çıkamayacakları" gerekçesiyle tiyatroyu bırakmışlardı. Aynı yılın 18 Aralık günü Refika tiyatronun suflör, Afife de "mülazım artistlik" (stajyer oyuncu) kadrolarına alınmışlardı.

Afife bir yıl süreyle bütün provalara devam etti, ama bir türlü sahneye çıkamadı. Öte yandan Refika, sahne gerisinde görev alan ilk müslüman Türk kadını oldu. 1919 yılının 13 Nisan gecesi premier'i yapılacak olan, Hüseyin Suat'ın "Yamalar" adlı oyununda, Emel rolü, Eliza Binemeciyan'ın Paris'e gitmesiyle ortada kaldı. Darülbedayi yöneticileri ister istemez rolü Afife'ye oynatma kararı verdiler.

Böylelikle Afife, 22 Nisan gecesi, Kadıköy'deki Apollon Sineması'nda (sonraki Hale, şimdiki Reks) Emel rolünü oynayarak sahneye çıkan ilk müslüman Türk kadını oldu. O gece tiyatroya gelen zaptiyeler, yöneticilere bir uyarıda bulundularsa da genç sanatçı bir hafta sonra da "Tatlı Sır" oyununda yeniden sahneye çıktı.

Sanatçı polis tarafından tutuklanmak istenince, Kınar Hanım tarafından arka bahçeye kaçırılarak polislerin elinden zor kurtuldu. Üçüncü piyesi olan "Odalık" oynanırken polis tiyatroyu bastı. Afife bu kez de makine dairesinden kaçırıldı. 1921'de dahiliye nezaretinin bir buyruğu ile belediye 27 Şubat günü 204 sayılı bildiriyi Darülbedayi Yönetim Kurulu'na gönderdi. Bildiride müslüman kadınların kesinlikle sahneye çıkamayacakları yazılmıştı.

Bu bildiri üzerine Afife, tiyatronun kadrosundan çıkarıldı. Tiyatrosuz kalması Afife'nin zaten zayıf olan sinirlerini alt üst etmiş, kaçışı haplarda ve uyuşturucularda bulmaya başlamıştı. Sonradan aşık olduğu bir doktorun yaptığı iğneler de onda bir alışkanlık başlatmıştı. Ortalık biraz durulunca, birkaç yıl sonra Burhanettin Tepsi Kumpanyası ile Anadolu'da turneye çıkmış, yeni tiyatro topluluğu ile Kadıköy'de oynamış, daha sonra da Fikret Şadi'nin Milli Sahne'siyle çeşitli kentlerde temsiller vermişti. Zaten 1923'ten sonra Türk Kadınları Atatürk'ün emriyle sahneye çıkmaya başlamıştı. Gün geçtikçe bozulan sağlığı ve uyuşturucu alışkanlığı, tiyatroyu ister istemez bırakmasına neden oldu.

Bu onu büsbütün çileden çıkardı. 1928 yılında bir arkadaşıyla, Kuşdili çayırında Hafız Burhan'ın bir konserine gitmiş, orada sanatçıya tamburuyla eşlik eden Selahattin Pınar'la tanışmıştı. Kısa bir sürede Pınar, genç kadına deliler gibi aşık oldu. 1929 yılında evlendiler ve Selahattin Pınar "Nereden Sevdim O Zalim Kadını" gibi birçok ölümsüz şarkısını onun için besteledi. Bir süre sonra Pınar, karısının morfin bağımlılığı ile başa çıkamamaya başladı. Tiyatrodan uzak kalmak, sahneye çıkamamak, Afife'yi mutsuz kılıyor, kurtuluşu yalnız "iğne"de buluyordu, 1935 yılında boşandılar. Bundan sonra Afife içine düştüğü girdaba büsbütün batarak sefalet içinde sürünmeye başladı. Darülbedayi'deki dostlarının yardımıyla, Bakırköy Akıl Hastanesi'ne yatırıldı ve 1941 yılının 24 Temmuz günü kimsesiz bir halde yaşama veda etti.

Tiyatronun ve devrinin bu büyük fedaisi böylece sessiz sedasız yok olup gitti. Uzun yıllar onun adını bile anan olmadı.

Özel Ödüller

Muhsin Ertuğrul Özel Ödülü
Osman Şengezer
Yaşamı Boyunca Tiyatro Dalında Başarılı Çizgisini Sürdürmüş ya da Tiyatro Sanatına Katkıda Bulunmuş Kişi

Nisa Serezli Aşkıner Özel Ödülü
Nejat Uygur
Yaşamı Boyunca Tiyatro Dalında Başarılı Çizgisini Sürdürmüş Tiyatro Sanatçısı

Cevat Fehmi Başkut Özel Ödülü
H. Can Utku (Karşılaşmalar - Tiyatro Öteki Hayatlar)
İlk Kez O Yıl Sahnelenmiş Olan En Başarılı Yerli Oyunun Yazarı

Tiyatroda Yeni Kuşak Özel Ödülü
Emre Erdem
Tiyatronun Herhangi Bir Dalında Genç Kuşak Başarılı Sanatçı

Yapı Kredi Sigorta Özel Ödülü
Şakir Eczacıbaşı
Tiyatronun Herhangi Bir Dalında Tiyatroya Yararı Olmuş Kişi

Mansiyon
Hüseyin Arslanköylü (Kadının Feryadı - Arslanköy Kadınlar Tiyatro Topluluğu)
O Yıl İçinde Tiyatroya Özel Bir Katkısı Olan Oyuncu, Yönetmen, Yazar, Yönetici veya Tiyatronun İlerlemesi için Bu Sanatı Destekleyen Kişi ya da Grup

Afife Tiyatro Ödülleri

Yılın En Başarılı Prodüksiyonu
Inishmaan’ın Sakatı (İstanbul Devlet Tiyatrosu)

Yılın En Başarılı Yönetmeni
Özgür Yalım (Yeraltından Notlar - İstanbul Devlet Tiyatrosu)

Yılın En Başarılı Erkek Oyuncusu
Payidar Tüfekçioğlu (Yeraltından Notlar - İstanbul Devlet Tiyatrosu)

Yılın En Başarılı Kadın Oyuncusu
Hikmet Körmükçü (İyi Geceler Anne - İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları)

Yardımcı Rolde Yılın En Başarılı Erkek Oyuncusu
Atsız Karaduman (Inishmaan’ın Sakatı - İstanbul Devlet Tiyatrosu)

Yardımcı Rolde Yılın En Başarılı Kadın Oyuncusu
Sema Çeyrekbaşıoğlu (Inishmaan’ın Sakatı - İstanbul Devlet Tiyatrosu)

Yılın En Başarılı Müzikal ya da Komedi Erkek Oyuncusu
Erdem Akakçe (Kocasını Pişiren Kadın - Aysa Prodüksiyon Tiyatrosu)

Yılın En Başarılı Müzikal ya da Komedi Kadın Oyuncusu
Ayda Aksel (Omuzumdaki Melek - Tiyatro Kedi)

Yardımcı Rolde Yılın En Başarılı Müzikal ya da Komedi Erkek Oyuncusu
Ali Poyrazoğlu (Tak Tak Takıntı - Ali Poyrazoğlu Tiyatrosu)

Yardımcı Rolde Yılın En Başarılı Müzikal ya da Komedi Kadın Oyuncusu
Ayşen Gruda (Papaz Kaçtı - Tiyatro Komedi)

Yılın En Başarılı Sahne Tasarımcısı
Ali Cem Köroğlu (Yeraltından Notlar / Inishmaan'ın Sakatı - İstanbul Devlet Tiyatrosu)

Yılın En Başarılı Giysi Tasarımcısı
Serpil Tezcan (Amadeus - İstanbul Devlet Tiyatrosu)

Yılın En Başarılı Sahne Müziği
Tolga Çebi (Tersine Dünya - Bakırköy Belediye Tiyatroları)

Yılın En Başarılı Işık Tasarımcısı
Fatih Mehmet Haroğlu (Ölümsüz Öykü - İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları)

(www.afife.org)